در سال های اخیر با افزایش تقاضا برای میوه های سالم و ارزش غذایی بالای عناب، توجه به بهبود عملکرد، کیفیت محصول و مقاومت ارقام این درخت ارزشمند در دستو کار مراکز تحقیقاتی قرار گرفته است. عناب به دلیل خواص دارویی، مقاومت به خشکی و شوری و ارزش اقتصادی بالا مورد توجه است. این میوه که قرن هاست در مناطق وسیعی از آسیا به ویژه چین و ایران کشت میشود، به عنوان یک منبع غنی از ویتامین c، آنتی اکسیدان ها و ترکیبات فنولی شناخته شده است.
تاریخچه کشت عناب به هزاران سال پیش بازمیگردد اما رویکرد مدرن به اصلاح این گونه تنها در دهه های اخیر شتاب بیشتری گرفته است. هدف اصلی اصلاح ارقام، غلبه بر چالش هایی است که در کشت های سنتی مشاهده میشدند، اینچالش ها شامل کوچک بودن اندازه میوه، نیاز به سرمای مشخص که کشت آن را در مناطق گرم تر محدود میکرد، حساسیت نسبی به برخی آفات و بیماری ها، همچنین تنوع در زمان رسیدن و کیفیت خشک شدن میوه بود.
فرایند اصلاح که ترکیبی از روش های سنتی غربالگری و انتخاب توده ای و همچنین تکنیک های نوین تر مانند کشت بافت و هورمون شناسی برای القای جهش و انتخاب سریع تر بوده است، منجر به معرفی نهال هایی شده است که میتوانند بهره وری اقتصادی باغ های عناب را به طور چشمگیری افزایش دهند.
ارقام اصلاح شده عناب براساس ویژگی های برترشان که برای کاربردهای مختلف (مصرف تازه، خشکبار، تحمل شرایط محیطی خاص) بهینه سازی شده اند، دسته بندی میشوند. شناخت این تفاوت ها برای موفقیت در احداث باغ حیاتی است.
۱. ارقام اصلاح شده: بخش عظیمی از پیشرفت های جهانی در زمینه اصلاح عناب از کشور چین، خاستگاه اصلی این میوه، سرچشمه گرفته است. ارقامی که از این مناطق معرفی شده اند، اغلب دارای ویژگی های بارز کاست تجاری هستند:
_ پربار بودن و تناژ بالا: این ارقام برای حداکثر کردن بازدهی در واحد سطح طراحی شده اند. به عنوان مثال، برخی ارقام زودرس میتوانند در سال های باردهی مناسب، تناژی معادل چند ده تن در هکتار تولید کنند.
_ زودرسی: یکی از مزایای مهم، کوتاه تر بودن دوره رسیدن میوه است. این امر به باغداران اجازه میدهد که زودتر از سایرین وارد بازار شوند و همچنین امکان کشت در مناطقی با فصل رشد کوتاه تر (مناطق مرتفع یا شمالی تر) را فراهم می آورد.
_ ویژگی های درخت: بسیاری از این ارقام دارای رشد قدی کمتر یا فرم درخت مدیریت پذیرتر هستند که برداشت محصول را تسهیل میکند.
_ نسبت گوشت به هسته: اصلاح گران تمرکز زیادی بر افزایش نسبت وزن گوشت میوه به وزن هسته داشته اند. به طور معمول ارقام اصلاح شده نسبت گوشت بیشتری نسبت به ارقام بومی سنتی دارند.